Giriş

Bilindiği üzere günümüzde Makedonya da Türk iş alemi iki örgüt etrafında organize olmuştur. Biri Dernek, bir diğeri de Oda şeklinde. Bunlar da; Makedonya Türk İşadamları Birliği (MATİB)  ve Makedonya - Türkiye Ticaret Odası (MATTO). Belirtelim ki, bazı Türk iş adamları veya şirketi bu organizasyonlar dışında kalmayı tercih etmektedir.    

İlk önce MakedonyaTürk işadamları ve/-veya işadamı örgütleri MATİB ve MATTO hakkında kısaca bilgivermeye çalışacağım**.

Makedonya Türk İşadamları Birliği (MATİB) - 15 Mayıs 2005 yılında Makedonya Türk işadamları, tüccarları ve esnafları derneği olarak kurulmuştur. MATİB, Makedonya Türkleri tarafından kurulmuş ancak Makedonya`da çalışan Türk işadamlarının da üye olabileceği bir örgüttür. Ayrıca, kâr amacı gütmeyen ve Makedonya Türk Sivil Toplum Teşkilatları Birliği - MATÜSİTEB girişiminde kurulan ve aynı zamanda üyesi olduğu bir sivil toplum kuruluşudur. Başkanlığını Makedonyalı Türk iş adamı Rüştü Müftü`nün yaptığı MATİB aynı zamanda daha önce faaliyet eden MATİAD`ın da bir devamı olarak görülebilir. Merkezi Üsküp`tedir ve 15 bin üyeye sahip Makedonya Ekonomi Odası (Stopanska Komora naR. Makedoniya) binasının içerisindedir.

Makedonya - Türkiye Ticaret Odası (MATTO) - ise 12 Ekim 2008 yılında kurulmuştur. Geçenlerde birinci yıldönümünü kutlayan Oda`nın Başkanlığını Türkiye vatandaşi iş adamı Eyüp Tuna Kahveci yapmaktadır. Merkezi Üsküp`te Türkiye büyükelçiliğinin yakınında müstakil bir binadadır. Oda`nın bu bir yıl içerisinde mevcut MATIB ve Makedonya Ticaret Odaları ile imzalanan işbirliği protokolleri ve değişik kurumlarla işbirlikleri kurulmuştur. Bir çok yararlı toplantı, konferans ve seminere de imza atmıştır.

Genç bir örgüt olarak kısa geçmişlerine rağmen MATİB ve MATTO bugüne kadar Makedonya ileTürkiye arasındaki iktisadi işbirliğine güç katmaktadir. Özellikle Makedonya -Türkiye İş forumlarına katkıları, Türkiye genelinden gelen iş adamları heyetlerinin kabulü, iş görüşmelerini organize etmeleri ve birçok faaliyet ile işbirliğinin artmasına yardımcı olmaya çalışmış ve çalışmaya devam etmektedirler.

Bu yazıda madem MATİB vardı neden MATTO kuruldu, neden parçalandınız sorusuna cevap aramayacağım. Günümüzde mevcut durumda bu iki örgütün varlığı tespit ediliyor. Üzen tarafı ise her iki örgütün yönetim kuruluna baktığınızda çoğunluğunu ortak üyelerin oluşturduğu görülüyor. Şimdi içimizden keşke tek örgüt altında faaliyet edilebilseydi geçse de şartlar ortada. Bundan sonra yazacaklarım dahaf azla örgütün ortaya çıkmasını önlemek (!) adına ve yeniden bir üst yapıda - iş alemi adına bir bütünlük oluşturmak adına - Birlik halinde hareket edebilme arayışlarının bir parçasıdır.

MATİB ve MATTO`nun gücünü ve etkisini görebilmek için Makedonya ekonomisine katkısını (katma değer, sanayi üretimi, diş ticaret hacmi, kayıtlı istihdam, kurumlar vergisi) ve sektörel faaliyet profilini (imalat, toptan ve perakende ticareti,inşaat, mali hizmetler, ulaştırma, enerji, tarım ve gıda, eğitim, madencilik, diğer) incelememiz gerekmektedir. Maalesef böyle bir veriye ulaşamıyoruz. Ulaşamadığımız bir diğer veri de Makedonya`da Türk şirketlerinin sayısıdır. Aslında bu tür verilerin Makedonya İstatistik Kurumu ve Merkez Bankası`nın verdiği farklı istatistik verilerini düşündüğümüzde bu örgütlerimizden de bu istatisiklere ulaşamamamız çok doğaldır. Türk iş aleminin Makedonya ekonomisinde yerini ve gücünü görmek adına yukarıda belirttiğimiz istatistiklere ulaşmak ve bunların toplamdan aldıkları payları görmemiz lazım. Böyle bir veri tabanının oluşturulması konusunda bir çalışma başlanmıştır, umarız en kısa zamanda yayınlanarak toplumun yararına sunulur. Tahminlerimiz ise çok fazla etkili olduğumuzu göstermiyor. Kapital dergisinin son Kasım ayı araştırmasında Makedonya`da seçilen en büyük 200 şirket arasında ikisi Türkiye menşeli olmak üzere toplam üç Türk şirketi yer almaktadır. Ancak yine de son yıllarda yaşanan gelişmeler doğrultusunda Türk iş aleminin Makedonya`da ekonomi politikaları hazırlanırken etkili bir lobi yapma potansiyeli bulunduğunu da belirtmemiz lazım. Bunun için sadece “büyük olalım, tam olalım” anlayışı hakim olmalı bundan sonra.

Büyük olalım, tam olalım

Makedonya Türkiye Ticaret Odası ve Makedonya Türk İş Adamları Birliği  arasında bir işbirliği protokolü zaten imzalanmış durumda. Protokolün maddelerine göre heriki kuruluş bilgi ve tecrübe paylaşımı ayrıca ortak faaliyetlerin yapılması da öngörülüyor. Ancak protokolün yürürlüğe girmesi hakkındaki son maddede tarafların yönetim kurulu onayını gerektiriyor. İşte bu konuda bir ilerleme sağlanamamıştır yani bu protokol tam manasıyla işlememektedir. İyi niyetli yapılan bu anlaşma ile içerilen maddelerin tam manasıyla uygulama da görmek için zamana ihtiyaç var. Ancak Türk iş adamlarının ve şirketlerinin Makedonya`nın bağımsılığından bu yana kaybettiği zamana baktığımızda bir an bile daha fazla kaybetme lüksü yoktur, hele hele içimizde gizli çekişmelere veya aynı faaliyetler üzerinde enerji kaybına hiç te yer olmamalıdır. Bu nedenle daha geniş tabanlı bir ortak organizasyonun etrafında örgütlenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

Makedonya Türk İş Alemi İçin Birlik Zamanı

Siyaset ve sivil toplum alanında önemli olduğu kadar İş dünyası`nda da Birliğin sağlanabilmesi için ülke genelinde iş dünyası ile ilgili tüm kesimler ortak hareket etmelidir.`İkincil Diplomasi` olarak nitelendirilen görüş sivil toplum örgütleri yanında İş dünyasını da kapsamaktadır. Makedonya`da sivil toplum örgütleri MATÜSİTEB çatı örgütü altında birlikte hareket ederken sıra diğer ayakta yani İş dünyasının da bir çatı altında organize olmasıdır. Böylece, `Birincil Diplomasi` olarak nitelenen ve üçe bölünen siyasi yapının (Makedonya Türk Siyasi Partilerinin) birleşme yönünde hareket etmesine de bir baskı oluşturacaktır. Bu anlamda, Makedonya Türk İşadamları Birliği ve Makedonya Türkiye Ticaret Odası Başkanları, Türkiye Cumhuriyeti Üsküp Ticaret Müşaviri, Türkiye Cumhuriyeti Üsküp Büyükleçiliği Ekonomi Müşaviri ve Makedonya Cumhuriyeti hükümeti nezdinde ilgili Türk Devlet Bakanı yanında MATÜSİTEB ve TİKA gibi kurumların da şeref üyeleri olarak katılacağı aynı platformda bir araya gelerek ortak bir sinerji yaratmaları gereklidir. Bu yapı için Dünya Türk İş Konseyi`nin küçük bir örneğini anımsatan `Makedonya Türk İş Konseyi` veya `Yüksek İstişare Kurulu` adı uygun bulunabilir. İş aleminin aynı faaliyetlerde enerji kaybını önlemek adına bir an önce faaliyete başlaması gerekmektedir. Böylece, disiplini ve dayanışmayı koruyarak ve geliştirerek, Makedonya da Türk işadamları ve işadamı örgütlerinin milletimizin yararına uygun olarak etkili ve kurumsallaşmış bir yapı altında gelişmesine de yardımcı olacaktır. Makedonya`nın Avrupa Birliği`ne tam üyeliği öncesinde ve Türkiye`nin bu ülkeye yönelik stratejik işbirliği politikaları çervesinde İş aleminin bulunduğu kavşakta mevcut seviyeden yukarılara çıkarmak için Birlik olmanın tam zamanıdır. Bizim izleyeceğimiz yol Nisan ayında İstanbul`da gerçekleştirilen ve en az 2000 Türk girişimci ve yöneticinin katıldığı Dünya Türk Girişimciler Kurultayı`nda çizilmiştir:Türk lobiliciğini yukarılara çıkarmak için tek güç olmak. Başarıya giden yol: Birlik`te hareket etmek ve Sinerji yaratmakta yatmaktadır.

** İki örgütün faaliyetlerini internet üzerinden takip etmek isteyen okurlar için veb adreslerini vermek istiyorum; Matib.org ve Matto.com.mk.